τ'αηδόνια

'Τ'αηδόνια δε σ'αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες"
έτσι ξεκινά η Ελένη του Σεφέρη.
Χρόνια και χρόνια με είχαν στοιχειώσει οι στίχοι αυτού του ποιήματος.....με κείνον τον τοξότη που ξαστόχησε....τα χαμένα στην άβυσσο κορμιά...και κείνο το ερώτημα :
"αηδόνι αηδόνι αηδόνι
τ'είναι θεός; τι μη θεός ; και τι τ'ανάμεσό τους"

.....και ακόμη δεν έχω ακούσει το κελάηδημα του αηδονιού.

Σήμερα εκεί θέλω να σταθώ. Όσο κι αν φαίνεται άτοπο. Στ'αηδόνι. Ανάγκη, θλίψη, στεναχώρια
Πώς όταν γκρεμίζεται ένας ολόκληρος κόσμος κι εσύ κολλάς σε μία λεπτομέρεια; Κάπως έτσι.
Και όχι ...δεν γκρεμίστηκε κανένας κόσμος.


Μα ας γυρίσω στο ποίημα. Στην Ελένη του Σεφέρη ο ποιητής χρησιμοποιεί ως πηγή έμπνευσης το μύθο σύμφωνα με τον οποίο ο Πάρης ποτέ δεν έκλεψε την Ελένη. Την Ελένη την είχε μεταφέρει ο Ερμής στην Αίγυπτο, στο παλάτι του Πρωτέα και όλος ο Τρωικός πόλεμος έγινε για ένα φάντασμα.
Όπως όλοι οι πόλεμοι
Τόσες ζωές χαμένες. Τόσα πολύτιμα χρόνια γι' αυτούς που κατάφεραν να επιζήσουν...για ποιον σκοπό αλήθεια;
Για "ένα πουκάμισο αδειανό..."
Λίγο τον νοιάζει τον ποιητή ο ίδιος ο Τρωικός πόλεμος έχοντας ζήσει δυο παγκόσμιους στη διάρκεια της ζωής του.

Δεν ξέρω γιατί σήμερα αυτό το ποίημα. Ίσως επειδή τελειώνω με τις μέρες του Σεφέρη και αυτό ήταν πάντα το αγαπημένο μου

...κι ακόμη δεν έχω ακούσει αηδόνι....

μια μέρα μετά

Και σήμερα το φεγγάρι είναι μεγάλο και στρογγυλό. Και ας είναι μια μέρα μετά την πανσέληνο. Μα στην πραγματικότητα δε θέλω να μιλήσω για το φεγγάρι.
Θέλω να καταχραστώ αυτήν την ιδιαίτερη γωνιά μου και να την καταστήσω για άλλη μια φορά προσωπικό ημερολόγιο.


Γιατί καμιά φορά γυρίζεις απο την απογευματινή σου βόλτα σε ένα δωμάτιο που υποσχέθηκες να βάψεις στο χρώμα της ώχρας και βρίσκεις το τζάκι αναμμένο ενώ είναι Ιούλης μήνας. Και κει παρέα με το σκύλο σου πιάνεις μια μπύρα και οι ιστορίες ξετυλίγονται η μία πίσω από την άλλη δίπλα στις φλόγες. Και οι ψίθυροι ανακατεύονται με χαρούμενα γέλια ενώ ο σκύλος κοιμάται ήσυχος δίπλα στα πόδια σου.


Και όλα είναι ακριβώς όπως θα έπρεπε να είναι. Το καλοκαίρι μόνο μοιάζει λίγο παράταιρα δροσερό, μα αυτο είναι από τα πράγματα που δεν πειράζουν. Είναι μια ευκαιρία να ανάψει το τζάκι και να ζεστάνει με τις φλόγες του τα λόγια της νύχτας

Λίγο αργότερα σε μία κάμαρα με δύο παράθυρα, το ένα στην ανατολή -πάντα στην ανατολή - ένα πελώριο φεγγάρι , όμοιο με το σημερινό, αρχίζει το ταξίδι του την ώρα που ένα παραμύθι σε βυθίζει σε έναν ήρεμο και γαλήνιο ύπνο.
Δεν ακούς το τέλος , ίσως γιατί τα πιο όμορφα παραμύθια δεν έχουν τέλος, μόνο το πρωί ρωτάς ανήσυχος τι συνέβει
..........................

-Μην ανησυχείς. Ήταν το τέλος μιας όμορφης μέρας. Το παραμύθι θα στο πω άλλη φορά.

σημειώσεις

Στις 26 Του Γενάρη του '40 ο Σεφέρης σημείωνε στο ημερολόγιό του :

"Χτες μάθημα αντιαεροπορικής αμύνης στο Υπουργείο. Ο ομιλητής παραβάλλει τα συμπτώματα του υπερίτη με τα συμπτώματα της λέπρας. Λαμπρά : ο υπερίτης είναι ένα είδος βροχής λέπρας. Μόνο θα 'πρεπε να συλλογιστεί κανείς πως η ανθρωπότητα που γεννά τέτοια ευρύματα, δεν μπορεί να μη μοιάζει κάπως με τα ευρύματά της. Να έχει μια ψυχή λεπρή : όπως η ψυχή του Αχιλλέα μοιάζει με το δόρυ του και του Οδυσσέα με το καράβι του."

Από τις Γ' μέρες

Αν και βρίσκω την παραπάνω επαγωγή κάπως μονομερή και επιπόλαιη, δεν μπορώ να μην τη θεωρήσω έστω εν μέρει εύστοχη και οπωσδήποτε εντυπωσιακή.

ο Αρ.

Είναι μέρες που οι γραφές είναι εύκολες. Κυλάνε όπως το σαπούνι σε βρεγμένη επιφάνεια.

Κι είναι άλλες που νιώθεις τις σκέψεις να συνωστίζονται στο μυαλό σου και διάφοροι μηχανισμοί να τις εμποδίζουν να κάνουν σύνολα προτάσεων που θα γίνουν κατανοητά σε κάποιον πέρα από τον εαυτό σου.

Τελευταία διανύω πολλές τέτοιες μέρες.
Ένα σωρό "πρέπει" και "μη" εμποδίζουν την αβίαστη ροή του λόγου

Όμως σήμερα ένα βορειοδυτικό αεράκι έδιωξε κάθε ίχνος σκόνης . Κι ένας λαμπρός ήλιος φώτισε τόσο βαθιά το είναι μου που ένα χαμόγελο ήρθε κι εγκαταστάθηκε στο πρόσωπό μου, καθώς εικόνες νοσταλγικές μπλέχτηκαν με αυτές μιας άνοιξης που ολοένα γίνεται περισσότερο βίωμα.

.....................................................

Όλα αυτά χτες. Γιατί σήμερα η μέρα γέμισε σύννεφα και η διάθεση βάρυνε ανάλογα.
Μέχρι που μια συζήτηση μου θύμισε τον Αρ.

Ο Αρ. είναι ένα εννιάχρονο φουσκομάγουλο αγοράκι. Έχει ανοιχτοκάστανα σγουρά μαλλάκια και το μυαλό του είναι συχνά στο φαγητό. Ακόμη και τις πιο άσχετες ώρες.
Ίσως γι'αυτό να είναι τόσο στρουμπουλό.
Χαίρεται όμως με τα πιο απλά πράγματα. Χαρίζει το όμορφο χαμόγελό του δίχως κανέναν ενδοιασμό. Και κυρίως...Κυρίως....Έχει μια ακλόνητη πίστη ότι στα βουνά κατοικούν αγγέλοι και ότι στα δάση κυκλοφορούν ιπποπόταμοι.

Εαρινή ισημερία

Εαρινή ισημερία αύριο και η μέρα θ' αρχίσει για άλλη μια φορά να κυριαρχεί πάνω στη νύχτα.

Δεν τη νιώθω την άνοιξη ακόμη, φέτος. Κάτι μία ίωση που με ταλαιπώρησε για πάνω από 2 βδομάδες, κάτι ο καιρός των τελευταίων ημερών που πιο πολύ με χειμώνα μοιάζει (το πρωί το θερμόμετρο έδειχνε 5 βαθμούς).....και η ηλιοφάνεια δεν μπορεί να με παρασύρει σε μια άνοιξη που ακόμη και επίσημα ημερολογιακά κάνει την είσοδό της αύριο.

Είναι κι αυτό το βορειοδυτικό αεράκι που κατορθώνει να τρυπώνει μέσα σου και να θυμίζει πως οι πιο κρύοι άνεμοι στην Ελλάδα έρχονται πάντα από τη στεριά. Ξεροί άνεμοι.

Συνειρμό το συνειρμό θυμάμαι το Ανεμολόγιο που καθόμουν και μελετούσα στο μικρό λιμανάκι στο Κουφονήσι. Κάθε που κατέβαινα να πάρω τη βάρκα για το Πορί και για την Ιταλίδα.... να'σου να μελετάω την Τραμουντάνα και το Γρέγο, το Λεβάντε και το Γαρμπή, το Σορόκο και την Όστρια. ...

Κάποιες φορές νιώθεις οι λέξεις να συνδέονται άμεσα με τις έννοιες που εκφράζουν και να ηχούν μέσα σου σα μελωδίες....και είναι αυτές οι λέξεις που θυμάσαι ακόμη κι αν ξεχνάς άλλα πράγματα πολύ πιο καθημερινά.

Κάπως έτσι σήμερα κι ίσως επειδή η μέρα να φορά λίγο τα blues της, μου έρχονται και οι στίχοι απο το Anthem του Cohen:

There is a crack in everything

That's how the light gets in.

Ίσως ο πιο αισιόδοξος μελαγχολικός στίχος..... Σχήμα οξύμωρον. Γνωρίζω.

σπίτι

Κάποιος με ρώτησε τι είναι σπίτι. Δεν τα πάω καλά με τους ορισμούς. Θεωρώ δικτατορικό τον τρόπο που πολλές φορές μας επιβάλλονται. Μία δικτατορία, στο λάθος της οποίας συχνά υποπίπτω.Σε ερωτήματα σαν κι αυτό υπάρχουν πολλές απαντήσεις. Δεν ειναι αξιώματα της Φυσικής .Κι ενώ πάντα μου πήγαινε ο υποκειμενισμός, εδώ και καιρό τον έχω κάνει σχεδόν μοναδική μου παντιέρα

Τι είναι σπίτι.

Σπίτι....είναι το μέρος όπου επιστρέφεις.
Είναι το μέρος όπου θέλεις να επιστρέψεις.
Είναι εκείνο το μοναδικό σημείο στο οποίο θέλεις να επιστρέψεις ακόμη και όταν κάνεις διακοπές στον Παράδεισο.
Δεν έχει σχέση με τους ανθρώπους. Έχει μια καθαρά υλική υπόσταση.

Κάποτε ένιωθα πως είχα ένα σπίτι.
Και το γεγονός αυτό με οδήγησε στον παραπάνω ορισμό
Μετά ήρθε ένα παράξενο καλοκαίρι, τα κοτσύφια κάνανε για άλλη μια φορά τις φωλιές τους, τα κυπαρίσσια γείρανε λίγο παραπάνω σα σε χαιρετισμό, ένα μικρό κουνελάκι άφησε την τελευταία του πνοή....
Και όλα χάθηκαν. Μαζί και το σπίτι και η έννοια του


Τώρα πια σπίτι, είναι το μέρος όπου θα ακουμπήσω πρόχειρα τις λιγοστές αποσκευές μου.Αν πριν έμοιαζε με δέντρο που άπλωνε ρίζες στο χώμα, τώρα μοιάζει με καράβι που αρμενίζει ανάλογα τη διάθεση και τον άνεμο

"μέρες" δικές μου...άλλων..

Μάρτης. Τον νιώθω στο μεγάλωμα της μέρας, στις ζεστές ακτίνες του ήλιου, στις μικρές λεπτομέρειες που ίσως έχω ανάγκη να δω. Δεν είναι πια άνοιξη παρά τέταρτο κατά τον ποιητή. Είναι άνοιξη ακριβώς.

Το πρωί ζαβλακωμένη ακόμη από την κούραση του τριημέρου και από μια ίωση που θέλησα να αγνοήσω, αλλά εκείνη δεν ήταν το ίδιο αδιάφορη προς εμένα, κουβαλώ πάρ' αυτά τις γ' μέρες του Σεφέρη - ημερολόγια που άφησα χρόνια πίσω μου - να χαθώ μέσα τους , όση ώρα κρατά η διαδρομή μου στον ηλεκτρικό.

Ποτέ δεν πρέπει όμως να λογαριάζουμε χωρίς τους άλλους. Και οι άλλοι αποφάσισαν νωρίς τα ξημερώματα να κάψουν τον τερματικό σταθμό.

"Δεν υπάρχουν τρένα πριν την Ειρήνη".

Κι εγώ που ήθελα να βυθιστώ στο ημερολόγιο , το τόσο κοντά στις σκέψεις μου ;

Που δεν ήθελα να σκεφτώ τίποτα άλλο μέχρι να φτάσω στον προορισμό μου;

Συνεχίζοντας να βρίσκομαι σε μία κατάσταση που δυσκολεύομαι να προσδιορίσω, νιώθω πιο έντονα την απογοήτευση της πραγματοποίησης κάτι τόσο απλού, όπως το να διαβάσω κάτι που επιθυμώ αυτήν τη συγκεκριμένη ώρα..... από την ανάγκη να βρω το γρηγορότερο ένα μέσο να με μεταφέρει στην εργασία μου. Κάτι που τελικά δεν μπορώ να αποφύγω.

Κι έτσι βρίσκομαι στοιβαγμένη μαζί με άλλους τρεις επιβάτες σε ένα ταξί, με το συγγραφέα πάνω στα πόδια μου να ανανεώνει το ραντεβού μας για αργότερα...

...αργότερα...

εκεί που οι "μέρες" του ακουμπούν τις δικές μου...



"Κάποτε έχω την εντύπωση πως σε λίγο θα μου φανεί ότι ζω για πρώτη φορά, ότι όλα πέρασαν ως τώρα μέσα σε μια νάρκη, έξω από μένα. Κάποτε έχω την εντύπωση πως αυτό θα γίνει αύριο: να βλέπω τα πράγματα όπως ο ήλιος βλέπει την πέτρα.

Ας πούμε πως έζησα όλον αυτόν τον καιρό μέσα σ'ένα ακουάριο που δε μου έδωσε τίποτε άλλο εκτός από τη μυρουδιά και την αίσθηση στο λαρύγγι της ομίχλης, την πίεση της πρασινάδας της ατελείωτης καλοκαιρινής μέρας, και τη δίψα (που έγινε αργότερα αρρώστια) , την οδυνηρή δίψα μιας κατάστασης ακαθόριστης και απροσπέλαστης.

.....................

Φαντάζομαι πως ο αληθινός ρυθμός της ζωής μου είναι κάτι που θα ονόμαζα εναλλαγή των άκρων. Έτσι έγινε όσες φορές έκανα κάτι. Αντίθετα, εκείνο που με χάλασε πάντα είναι κάποιες μέσες καταστάσεις, τέλματα που μ'αρρώστησαν ίσαμε και τη μνήμη ακόμη. Την υποχώρηση, τη συγκατάβαση, τη συνδιαλλαγή, αυτό το τρυφερό γύρισμα στον εαυτό μας, αυτή τη συμπονετική άδεια στον εαυτό μας - κάποτε άργησα πολύ να τ'αποκρούσω.

Προσπάθησε κάθε μέρα να θυμάσαι και να πραγματοποιείς τι πιστεύεις. Κι αν χρειαστεί κάποτε για τη ζωή σου, να ξεχάσεις, να γυρίσεις πλευρό, ν'ανασάνεις, τότε δοκίμασε ν'αφεθείς ολότελα, να ζήσεις τυφλός για κάποιο διάστημα. Ίσως η γαλήνη που γυρεύεις να βρίσκεται ακριβώς στην ισορροπία μιας τέτοιας θέσης και μιας τέτοιας άρσης. Ζήσε ολόκληρος.

...........................

Αυτοδίδακτος. Σκέψου τα βιβλία που διάβασες, τους ανθρώπους που σ'επηρέασαν. Τις αλλοιώσεις του εαυτού σου μέσα στη ζωή. Σκέψου τις επιθυμίες σου, το βαθύτερο σκοπό σου.

Τι είναι εκείνο που άλλαξε από σένα ; Τι άλλο από την επιφάνεια ; Μήπως δεν είσαι ο ίδιος ; Ίδιος όπως όταν ήσουν παιδί ;

Αυτό που ήθελες ν'αλλάξει, δεν μπορεί ν'αλλάξει. Αυτό που γύρευες μήπως ήταν η φυγή από τον εαυτό σου, η αναίρεση του εαυτού σου ;

Μάθε το, μόνο την επιφάνεια μπορείς να αλλάξεις. Τα άλλα, τα βαθύτερα, μόνο να τα ξεχάσεις μπορείς- για λίγο καιρό. Θα είσαι αυτό που είσαι.

Αλλά τι είσαι ; Αισθάνεσαι τον εαυτό σου, τον διαισθάνεσαι. Δεν μπορείς να τον ξέρεις ολόκληρο, όπως δεν μπορείς να ξέρεις τους άλλους. Τον γνωρίζεις κάποτε έτσι, κάποτε αλλιώς, δοκιμάζοντας τον πάνω στους άλλους, μετατοπίζοντας τις απόψεις του, με τη δύναμη και την αδυναμία σου."


Συλλογίζομαι τα όσα διαβάζω. Μπορεί ο "σκληρός πυρήνας" μας να παραμένει ο ίδιος, αλλά δε μένουμε αμετάβλητοι. Η επίδραση εξωτερικών παραγόντων πάνω μας, κάποιες φορές μπορεί να είναι ιδιαίτερα καθοριστική. Είμαστε αυτό που είμαστε, αλλά κι αυτό που εν δυνάμει μπορούμε να γίνουμε. Μια διαφορετική αντίληψη θα με γέμιζε μελαγχολία

Προχωρώ....

Εκεί που το"σήμερά" μου - και οι συζητήσεις που είχα πριν λίγες ώρες με πρόσωπο αγαπημένο - κάνουν αυτό που διαβάζω παρακάτω, να μοιάζει δυστυχώς (για άλλη μια φορά) επίκαιρο.



"Όσο προχωρεί ο καιρός και τα γεγονότα, ζω εντονότερο το συναίσθημα πως δεν είμαστε στην Ελλάδα, πως αυτό το κατασκεύασμα που τόσοι σπουδαίοι και ποικίλοι απεικονίζουν καθημερινά δεν είναι ο τόπος μας αλλά ένας εφιάλτης με ελάχιστα φωτεινά διαλείμματα, γεμάτα μια πολύ βαριά νοσταλγία. Να νοσταλγείς τον τόπο σου, ζώντας στον τόπο σου, τίποτε δεν είναι πιο πικρό. Ωστόσο νομίζω πως αυτο το συναίσθημα, συνειδητό ή όχι- αδιάφορο, χαρακτηρίζει όσους από τους ανθρώπους μας των εκατό τόσων τελευταίων χρόνων αξίζει να τους λογαριάσει κανείς. Οι μεγάλοι κολυμπητάδες, που αγωνίστηκαν, όσο κρατούσαν τα μπράτσα τους, να φτάσουν και να ιδούνε από πιο κοντά αυτό το σκληρό νησί του Αιόλου, την άλλη Ελλάδα. (Όλοι τους βούλιαξαν...) "


Κλείνω το βιβλίο. Έχω δρόμο ακόμη για το σπίτι. Άλλωστε μέχρι εδώ είχα σκίσει τις σελίδες......